Dziady cz. III – streszczenie, bohaterowie, motywy
Share
„Dziady cz. III” Adama Mickiewicza to dramat romantyczny o więzieniu, buncie i cierpieniu narodu. Poniżej znajdziesz krótkie streszczenie scena po scenie, charakterystykę bohaterów, najważniejsze motywy, pytania, które często padają na sprawdzianach, i sposób na powtórkę po przeczytaniu. Omawiamy prolog i sceny I–IX; fragmentu „Ustęp” tu nie opisujemy.
Ten materiał nie zastępuje czytania lektury – ma pomóc ugruntować wiedzę po przeczytaniu.
Streszczenie w skrócie
Akcja zaczyna się w Wilnie, w klasztorze bazylianów zamienionym na więzienie. Aresztowano młodzież, bo do miasta przybył carski senator Nowosilcow. Poniżej przebieg w kolejności scen.
- Prolog. Więzień pisze na ścianie celi łaciński napis: umarł Gustaw, narodził się Konrad.
- Scena I. W wigilię, o północy, więźniowie zbierają się w celi Konrada. Sobolewski opowiada o kibitkach wywożących kolegów na Sybir, Żegota – przypowieść o diable i ziarnie, a Konrad śpiewa pieśń zemsty na wrogu.
- Scena II (Wielka Improwizacja). Konrad czuje się poetą-mistrzem i woła do Boga: „Daj mi rząd dusz!”. Ostatnie słowo bluźnierstwa – „Carem!” – wypowiada głos diabła, a Konrad pada zemdlony.
- Scena III. Ksiądz Piotr wypędza z Konrada złego ducha i ofiarowuje się za niego Bogu.
- Scena IV. W domu pod Lwowem Ewa modli się za uwięzionego poetę. W jej widzeniu róża mówi: „Weź mnie na serce”.
- Scena V. Ksiądz Piotr w widzeniu ogląda mękę narodu i przyszłego wybawiciela: „A imię jego czterdzieści i cztery”.
- Scena VI. Diabły dręczą we śnie Senatora. Boi się on jednego: utraty łaski cara.
- Scena VII (Salon warszawski). Elita rozmawia przy stoliku po francusku, młodzież przy drzwiach – o losie Polski. Wysocki mówi: „Nasz naród jak lawa”.
- Scena VIII. Niewidoma Pani Rollison błaga Senatora o litość dla syna, lecz słyszy: „Cesarz nie pozwala”. Okazuje się, że syna wyrzucono oknem; jest ranny, ale żyje. Piorun zabija Doktora, doradcę Senatora.
- Scena IX (Noc Dziadów). Guślarz i kobieta w żałobie widzą wozy z więźniami pędzące na północ.
Bohaterowie
- Konrad – więzień-poeta, dawny Gustaw. Kocha naród, ale pycha każe mu żądać od Boga rządu dusz. Koledzy opisują go jako ponurego poetę z ogniem w oczach.
- Ksiądz Piotr – bernardyn, pokorny zakonnik: „Jestem braciszek”. To jemu dane jest widzenie przyszłości.
- Senator (Nowosilcow) – carski urzędnik prowadzący śledztwo przeciw młodzieży. Okrutny wobec ludzi, lękliwy wobec cara.
- Pani Rollison – niewidoma wdowa, matka uwięzionego studenta.
- Ewa – młoda panienka spod Lwowa, niewinna i pobożna, modli się za poetę.
- Żegota – nowo aresztowany więzień. Jego przypowieść ma morał: „Myśli Boga oszukać — oszuka sam siebie”.
- Doktor – donosiciel i doradca Senatora; ginie od pioruna.
- Sobolewski i Feliks – więźniowie; Feliks pozostaje pogodny mimo cierpienia („Feliks będzie wesoły”).
Motywy i problematyka
- Martyrologia narodu – więzienia, Sybir, przesłuchania (sc. I, VIII, IX).
- Bunt przeciw Bogu – prometejska pycha Konrada w Wielkiej Improwizacji (sc. II).
- Pokora i ofiara – ksiądz Piotr zwycięża modlitwą (sc. III, V).
- Mesjanizm – w interpretacji szkolnej widzenie księdza Piotra łączy się z wiarą w zbawczą misję cierpiącego narodu (sc. V).
- Obojętność elit – salon i bal, gdy naród cierpi (sc. VII, VIII).
To nasze uporządkowanie tematów, a nie cytat z tekstu: w dramacie nie pada słowo „Mesjasz”, jest za to „namiestnik wolności na ziemi”.
Pytania, które często padają na sprawdzianie
- Kim jest Konrad i co znaczy napis w prologu? Więzień-poeta; napis oznacza, że umarł Gustaw, a narodził się Konrad.
- Na czym polega Wielka Improwizacja i kto mówi „Carem!”? Konrad żąda od Boga rządu dusz i oskarża Go; ostatnie słowo bluźnierstwa wypowiada głos diabła.
- Czym różnią się postawy Konrada i księdza Piotra? Bunt i pycha kontra pokora i ofiara; to ksiądz Piotr ratuje Konrada.
- Jak Mickiewicz pokazuje władzę i jej sługi? Przez Senatora, Doktora i scenę z Panią Rollison: „Cesarz nie pozwala”.
- Co zapowiada widzenie księdza Piotra? Przyszłego wybawiciela narodu, o którym mówi: „A imię jego czterdzieści i cztery”.
Jak się uczyć po przeczytaniu
- Ułóż sceny w kolejności (prolog, I–IX) i do każdej dopisz jedno zdanie, co się w niej dzieje.
- Do każdej ważnej postaci przypisz scenę, w której widać ją najlepiej.
- Cytatów ucz się razem z autorem wypowiedzi i numerem sceny, np. „Nasz naród jak lawa” – Wysocki, sc. VII.
- Zakryj odpowiedź i mów własnymi słowami. Trudne sceny powtórz po kilku dniach, nie tylko dzień przed sprawdzianem.
- Przed wypracowaniem sformułuj tezę i dobierz do niej dwa argumenty z różnych scen.
- Pamiętaj o dwóch rzeczach, które łatwo pomylić: „Carem!” mówi diabeł, nie Konrad, a piorun zabija tylko Doktora.
Zestaw do powtórki po lekturze

Jeśli wolisz uczyć się z gotowego, uporządkowanego materiału, mamy zestaw „Dziady cz. III – fiszki, plansza i ściąga po lekturze (PDF do druku)”. W środku: plansza A3 z całym przebiegiem w 13 zdarzeniach, plakat „Kto jest kim?”, 48 fiszek „Odpytaj mnie” do druku dwustronnego, ściąga na 2 stronach A4 i plansze w wersji A4. Odpowiedzi mają wskazane sceny, więc można je sprawdzić w książce.
Cena: 29 zł. Przy trzech lekturach w koszyku cena spada do 23 zł za sztukę (rabat naliczany w koszyku).